**********************************************************************************
TANZİMAT EDEBİYATI
-Tanzimat Fermanının ilanından sonra bu edebiyatın tohumları serpilmeye başlamıştır.
- Batılı tarzda ilk eserler bu dönemde verilmeye başlanmıştır.
- Hak, adalet, özgürlük, vatan kelimeleri b u dönemde ilk defa kullanılmaya başlanmıştır.
- Tanzimat edebiyatı kendi arasında ikiye ayrılır.(Birinci-ikinci dönem)
- Yazı dilini halkın anlayacağı dile yakınlaştırmaya çalışmışlardır.
- Tiyatroyu halkı aydınlatma aracı olarak görmüşlerdir.
- Toplumcu bir çizgi tutmaya çalışmışlardır.
- Divan edebiyatındaki “bölüm güzelliğine” karşın “konu bütünlüğüne, güzelliğine” önem vermişlerdir.
- Tanzimat birinci dönem sanatçıları(Şinasi, N. Kemal, Ziya Paşa, Ahmet Mithat) ikinci dönem sanatçılarına göre daha halkçı olmuşlardır.
BİRİNCİ DÖNEM TANZİMAT EDEBİYATI
- Divan edebiyatını eleştirmelerine rağmen onun etkisinden kurtulamamışlardır.
- Vatan millet, hak adalet, özgürlük gibi kavramlar ilk defa bu dönemde kullanılmaya başlanmıştır.
- Batılı anlamda ilk esereler bu dönemde verilmeye başlanmıştır.
- Toplumu bilinçlendirmek için edebiyatı bir araç olarak görmüşlerdir.
- Dilin sadeleşmesi gerektiğini söylemişler ancak pek başarılı olamamışlardır bu konuda.
- Roman, modern hikâye, tiyatro, gazete, eleştiri, anı bu dönemde kullanılmaya başlanmıştır.
- Bu dönemin sanatçıları aynı zamanda devlet adamı sıfatı da taşıyorlardı.
- Klasizim(Şinasi, A.Vefik Paşa) romantizm (N. Kemal, A. Mithat) den etkilenmişlerdir.
EDEBİYATIMIZDA “İLK”LER:
-Edebiyatımızdaki ilk çeviri Yusuf Kamil Paşa’nın Fenelon’dan çevirdiği “Telemak”tır.
-Edebiyatımızdaki ilk roman Şemsettin Sami’nin “Taaşuk-ı Talat ve Fitnat” adlı romanıdır.
-Edebiyatımızdaki ilk gerçekçi roman Recaizade Ekrem’in “Araba Sevdası” adlı romanıdır.
-Edebiyatımızdaki ilk köy konulu gerçekçi roman Nabizade Nazım’ın “Kara Bibik” adlı romanıdır.
-Edebiyatımızdaki ilk tasvir ve tahlil ağırlıklı roman Namık Kemal’in “İntibah” adlı romanıdır.
-Edebiyatımızdaki ilk tiyatro eseri Şinasi’nin “Şair Evlenmesi” adlı komedisidir.
BİRİNCİ DÖNEM TANZİMAT EDEBİYATI SANATÇILARI
ŞİNASİ (1826–1871)
- Edebiyatımıza birçok yeniliğin yerleşmesini sağlamıştır.
- Asıl adı İbrahim’dir.
- İlk tiyatro, ilk şiir çevirisi, ilk özel gazete, ilk makale, ilk noktalama işaretini kullanan kişidir.
- Halk için sanat görüşünü benimsemiştir.
- İlk tiyatro eserimizi: ŞAİR EVLENMESİ ni yazdı.
- İlk makaleyi yazdı: TERCÜMAN-I AHVAL MUKADDİMESİ
- İlk özel gazetesi çıkardı: TERCÜMAN- I AHVAL
- Eserleri: Durub u Emsalı Osmaniyye (Osmanlı Atasözleri Kitabı)
*Tercüme i Manzume (Çeviriler)
*Müntehabat –ı Eşar(şiirleri)
*Divan-ı Şinasi
*Tasvir i Efkâr
NAMIK KEMAL (1840–1888)
- Vatan şairimizdir.
- Toplumcu bir sanat çizgisindedir.
- Vatan, millet, özgürlük kelimelerini edebiyatta ilk kullanan kişidir.
- Tiyatroları oldukça ses getirmiştir. Tiyatroyu bir eğlence ve halkı bilinçlendirme aracı olarak görmüştür.
- Romantizmin etkisindedir.
- Eserleri: ilk tarihi romanımız; CEZMİ
-İlk edebi romanımız ;İNTİBAH
Tiyatroları : Vatan yahut Silistre, Zavallı Çocuk, Gülnihal, Kara Bela,Celalettin Harzermşah
Eleştiri eserleri: Renan Müdafenamesi, Tahrib-i Harabat (Ziya Paşa’ya karşı)
İrfan Paşa’ya Mektup, Takip
Diğer eserleri: Kanije, Silistre Muhasarası, Osmanlı Tarihi, Büyük İslam Tarihi, Evrak-ı Perişan
ZİYA PAŞA (1825–1880)
- İlk edebiyat tarihi taslağı sayılan “Harabat”eserini yazmıştır.
- Halk şiirinin ve dilinin gerçek edebiyatımız olduğunu belirten “Şiir ve İnşa”adlı makalesini yazmasına rağmen kendisi böyle davranmamıştır.
- Biçimce eski içerikçe yeni olmaya gayret göstermiştir.
- Terkib-i bent, terci i bent’leri meşhurdur.
- Bir çok dizesi halk arasında atasözü gibi kullanılmıştır.
- Eserleri: Zafername, Harabat, Eş’ar-ı Ziya, Defter-i Amal, Terkib-i Bent, Terci-i Bent
AHMET MİTHAT EFENDİ (1844–1912)
- Halk için roman geleneğini benimsemiştir.
- Halkın anlayacağı bir dilde ve onları ilgilendiren konularda eserler vermiştir.
- İlk hikâye örneklerimizden biri sayılan :”Letaif-i Rivayet”i yazmıştır.
- Romantizmden etkilenmiştir.
- Hasan Mellah, Hüseyin Fellah, Falatun Bey ve Rakım Efendi, Yer Yüzünde Bir Melek, Henüz On Yedi Yaşında.
ŞEMSETTİN SAMİ ( 1850–1904 )
- Devrinin en büyük dil bilgini sayılmıştır.
- İlk romanımız olan: Taaşşuk –U Talat ve Fıtnat adlı eseri yazmıştır.
- Kamus u Türkî adlı sözlüğü yazmış.
- Kamus u Fransevi ve Kamus-ı Alam’ı yazmıştır.
AHMET VEFİK PAŞA (1829-1892)
- Tiyatromuzun en büyük kilometre taşı sayılır.
- Bursa’da kendi adıyla tiyatro kurmuştur.
- Halkın tiyatroyu sevmesi için özellikle Moliere’den çeviriler yapmıştır.
- İnfiali Aşk, Dudu Kuşlar, Zor Nikâh, Zoraki Tabip, Kadınlar Mektebi ,Şecere-i Türk eserlerinden bazılarıdır.
İKİNCİ DÖNEM TANZİMAT EDEBİYATININ ÖZELLİKLERİ
- Bireysel konulara dönülmüştür.
- Sanat, sanat içindir, görüşü benimsenmiştir.
- Dil oldukça ağırlaştırılmıştır.
- Tiyatro eserleri oynanmak için değil okunmak için yazılmıştır.
- Realizm ve natüralizm baskın akımlar olarak göze çarpar.
İKİNCİ DÖNEM TANZİMAT EDEBİYATININ SANATÇILARI
RECAİZADE MAHMUT EKREM (1847- 1914)
- İlk realist romanımız olan: ARABA SEVDASI’nı yazmıştır.
- Tevfik Fikret’in akıl hocasıdır.
- Muallim Naci ile uzun yıllar süren “eski-yeni”kavgasında yeniyi savunmuştur.
- “Sanat sanat içindir ve kafiye kulak içindir”. Görüşünü benimsemiştir.
- Oğlunun erken ölümü onu bireysel ve hüzünlü eserler vermeye zorlamıştır.
- “Her güzel şiirin konusudur”diyerek şiirin konu zenginliğine katkı yapmıştır.
- Muallim Naci’nin Demdeme’sine karşılık ZEMZEME adlı kitabı yazmıştır.
- Tiyatroları: Afife Anjelik, Çok Bilen Çok Yanılır, Vuslat
- Şiirleri: Zemzeme, Nağme-i Seher
- Talim-i Edebiyat adlı eseri onun edebiyata dair görüşleri içeren en önemli eseridir.
ABDULHAK HAMİT TARHAN ( 1852–1937)
- Edebiyatımızın en bireysel şairlerindendir.
- Batılılaşma hareketinin asıl öncüsü olarak kabul gördüğü için kendisine “şairi azam”(büyük şair) lakabı verilmiştir.
- Gözlem ve izlenimleriyle şiir yazmıştır.
- Düşünen adamdan çok yapan adam özelliği taşımaktadır.
- Tiyatroları oynanmaya uygun değildir.(Macera-yı Aşk, Sabru Sebat, içli Kızlar, Finten, Nesteren, Liberte )
- Romantizmin etkisinde, metafizik konuları, ölüm, aşk gibi temalar içeren eserler vermiştir.
- Makber, Ölü, Bunlar O’dur, Hacle, Garam, İlham-ı Vatan şiir kitaplarıdır.
DÖNEMİN BAĞIMSIZLARI SAYILAN SANATÇILAR
MUALLİM NACİ (1850–1893)
- Recaizade Mahmut Ekrem’le eski- yeni kavgasında eski’yi savunmuştur.
- Batılı tarzda şiirler de yazmıştır.
- Dili ağırdır ;ancak başarılıdır.
- Eserleri: Ateşpare, Füruzan, Şerare (şiir)
-Demdeme, Muallim (eleştiri)
-Islahat-ı Edebiye (sözlük)
NABİZADE NAZIM (1862–1893)
- İlk köy romanımız kabul edilen: Karabibik’i yazmıştır.
- Realizm, natüralizm’in öncülerinden sayılır.
- İlk psikolojik roman denemesi sayılan: Zehra’yı yazmıştır.
TANZİMAT EDEBİYATINDA ROMAN VE HİKÂYE
- Bütün eserler teknik açıdan zayıftırlar.
- Duygusal ve acıklı konular işlenmiştir.
- Yazarlar olaylara müdahalede bulunmuştur.
- Eserlerde karakter oluşturulamamıştır. Genellikle ya iyi ya da kötü özellik taşıyan tipler kullanılmıştır.
- İyiler eserlerin sonunda mükâfat alırlar, kötüler de cezalarını alırlar.
- Tanzimat ikinci dönemin sanatçıları birinci döneminkilere göre daha başarılı olmuştur.
TANZİMAT EDEBİYATINDA ELEŞTİRİ
- Bu dönemde genellikle “eski- yeni”kavgasına dayanan eleştiriler olmuştur.
- N.Kemal’in Ernest Renan’ı eleştiren Renan Müdafaanamesi bu dönemin önemli eserlerindendir.
- Muallim Naci ile Recaizade Mahmut Ekrem arasındaki Demdeme-Zemzeme tartışması da bu dönemin -nemli örneklerindendir.
0 yorum:
Yorum Gönder